Gebiedsbeschrijving
De Dellen ligt tussen Epe, Heerde en de Oldebroekse heide in. Het landgoed is ruim 200 jaar geleden ontstaan in de uitgestrekte heidevelden, op een kruispunt van handelswegen. Het gevarieerde bos behoort tot de oudste heidebebossingen van de Noord-Veluwe. Het gebied is inclusief Ambtbos circa 497 ha groot (2008). De Dellen is in 1929 de eerste aankoop van terreinbeheerder Het Geldersch Landschap. Er zijn drie proefvlakken op broedvogels geteld, bestaande uit bossen (58,9 ha), kleinere en grotere heidevelden met struikheide, dopheide en kraaiheide (55,8 ha) en overig terrein zoals het Erf van Daendels en een perceel grasland (5,2 ha). De totaal geïnventariseerde oppervlakte bedraagt 119,9 ha.

Het Erf van Daendels/Voorste Kraayenbos (proefvlak B) bestaat uit bos met overwegend inheemse boomsoorten (groveden, zomereik, ruwe berk), een groot structuurarm heideveld, een klein structuurrijk heideveld, een beukenlaan, houtwal en een perceel cultuurgrond (46,9 ha). De Noordelijke streken (C) omvat bos met veel inheemse boomsoorten (groveden, beuk) en veel dood hout, één groot, open weinig structuurrijk heideveld en een klein heideveld c.q. gereconstrueerde akker (41,0 ha). De omgeving van het Graf van Buys Ballot (D) bestaat uit bos met bijna uitsluitend uitheemse boomsoorten (douglas, Japanse lariks), drie kleine heidevelden. Het bos is eenvormig, zonder struiklaag en in voorafgaande winter 2007/2008 juist sterk gedund (32,0 ha).

Onderzoek
In 2008 is door SOVON de BMP-cursus ‘broedvogels inventariseren’ georganiseerd. Voor het veldwerk is een afwisselend natuurgebied uitgekozen met zowel bos als heide. Het telwerk is verzorgd door 23 vogelaars afkomstig uit de driehoek Putten - Apeldoorn – Kampen, hierbij begeleid vanuit SOVON.

Met zes vroege ochtendbezoeken en één nachtbezoek zijn de proefvlakken in de periode maart-juni 2008 geïnventariseerd op broedvogels. De telintensiteit van het grootste proefvlak bedraagt 27 minuten per ha.

Broedvogels
In de drie proefvlakken van De Dellen zijn 62 soorten broedvogels vastgesteld met in totaal 581 territoria. De broedvogeldichtheid bedraagt 48,5 territoria per tien ha. Buiten De Dellen zijn 29 soorten vastgesteld met 97 territoria. Het totaal aantal soorten broedvogels komt hiermee op 55.

De top 5 wordt gevormd door vink (52), roodborst (43), koolmees (41), fitis (37) en pimpelmees (35).

Op de heide komen kenmerkende vogels voor als kwartel, koekoek, nachtzwaluw, boomleeuwerik, gekraagde roodstaart, kneu en geelgors. Het bos rond het Erf van Daendels is opvallend vogelrijk, vooral soorten als holenduif, kleine bonte specht, wielewaal, grauwe vliegenvanger, pimpelmees en appelvink zijn goed vertegenwoordigd, dankzij de parkachtige structuur, de oude, dikke bomen en dood hout.

Rode Lijst en Natura 2000
Boomvalk, koekoek, nachtzwaluw, graspieper, grauwe vliegenvanger, matkop, kneu en wielewaal staan op de Rode Lijst, buiten het gebied ook de raaf. De nachtzwaluw, zwarte specht, boomleeuwerik en roodborsttapuit zijn doelsoort van Natura2000.

Aanbevelingen voor beheer
Het Geldersch Landschap wil de bossen een natuurlijker karakter geven, door het aandeel loofbomen te laten toenemen en het bos structuurrijker te maken. De bospercelen en singels rondom Erf van Daendels verdienen een beheer dat óók terughoudend is in het kappen van dikke of dode bomen of het verwijderen van dood hout. Op 30 maart 2010 is de Middelste bonte specht roepend gezien in bomen rond het Daendels Erf. Dit mag gezien worden als de beloning voor het tot nu toe gevoerde beheer. Deze zeer zeldzame specht is kenmerkend voor oud bos en Daendels Erf is één van de eerste plaatsen op de Veluwe waar deze specht is gezien! Een dunning in de oude bomen en het dode hout kan in één klap het leefgebied van deze specht tenietdoen.

Op een deel van de heide is na acht jaar begrazingsbeheer een zeer intensief beheer van maaien en zelfs branden ingezet. Met name voor reptielen is dit ongunstig. Hier en daar kan best opslag op de heide getolereerd worden en het verwijderen ervan moet zeker niet in het broedseizoen plaats vinden, zoals in 2008.


Overige bijzonderheden
De strook heide waarin de kwartel is gehoord is in de nazomer 2008 gemaaid, waardoor dit biotoop tijdelijk ongeschikt is geworden. Tijdens de telling is ook de wespendief, doelsoort Natura2000, waargenomen. Het is aannemelijk dat de wespendief hier als broedvogel voorkomt.
De gebiedsbegrenzing van De Dellen (2008)